BÀI HỌC ĐẦU TƯ: BONG BÓNG DOTCOM VÀ NHỮNG DÒNG TIỀN DỄ DÃI

Ngày: 21/12/2017 lúc 20:36PM

Theo nhận định của các chuyên gia, thế giới đang trải qua thời kỳ đỉnh cao của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 với rất nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật và phát minh mới ra đời. Điều này tao ra sự phấn chấn cho giới đầu tư về động lực tăng trưởng mới, kèm theo những cơ hội siêu lợi nhuận. Tuy nhiên, một số nhà quan sát lại lo ngại rằng chúng ta đang ở trong một giai đoạn có những đặc điểm gần giống với thời kỳ “bong bóng dotcom”, cái đã tạo ra một sự “tăng trưởng giả tạo”, và khi “bong bóng” vỡ thì hệ lụy của nó là không tưởng. Vậy những câu hỏi được đặt ra là: “Bong bóng dotcom” là gì?, liệu rằng lịch sử có đang lặp lại điều này hay không? Và kinh nghiệm nào mà những nhà đầu tư vào công nghệ nói chung và tiền kỹ thuật số nói riêng có thể rút ra từ hiện tượng trên?

“Bong bóng dotcom” là gì?

Trước hết về tên gọi, “dot” là dấu chấm, “dot-com” nghĩa là “.com” – đuôi chỉ tên miền trang web của các công ty. Ở thời điểm đó, việc doanh nghiệp chỉ có một địa chỉ web, kinh doanh trực tuyến và tích trữ hàng trong kho là rất mới lạ. Những doanh nghiệp như thế được gọi là “các công ty dot-com” Thuật ngữ “bong bóng dotcom” nói đến một hiện tượng xảy ra từ năm 1995 đến 2001, khi mà các cổ phiếu của các công ty trong lĩnh vực internet, công nghệ thông tin, và các ngành liên quan tăng trưởng một cách phi mã, chóng mặt trong thị trường chứng khoán thế giới. Chỉ số NASDAQ đạt đến đỉnh 5132,52 điểm vào ngày 10 tháng 3 năm 2000 gấp 50% so với năm trước đó. Đồng thời, các công ty cung cấp dịch vụ internet hoặc bán hàng trực tuyển lúc đó đã huy động được vốn nhanh một cách khủng khiếp nhờ các thương vụ IPO đình đám, chỉ cần đằng sau tên công ty có chữ “.com”, ngay lập tức giá cổ phiếu có thể tăng đến 74% chỉ sau 10 ngày. Qúa trình này đã tạo ra nhiều triệu phú đô la chỉ sau 1 đêm, ví dụ Mark Cuban đã trở thành tỷ phú đô la sau khi Yahoo mua Startup của mình, Broadcast.com với giá 5,7 tỷ$ năm 1999. Tuy nhiên, khi dòng tiền đổ vào đây dần cạn kiệt, và “bong bóng” xì hơi khi thị trường nhận ra rất nhiều trong số các công ty này không có lợi nhuận, thậm chí không có kế hoạch thực tế để tạo ra lợi nhuận. Việc “bong bóng” phát nổ đã tao ra một cuộc suy thoái cho nền kinh tế Mỹ, các chỉ số liên tục giảm đến hơn 50% sau thời điểm 3/2000 và phá sản hàng loạt trong lĩnh vực công nghệ thông tin như Pets.com sụp đổ năm 2000, Webvan năm 2001… Các công ty lớn như Cisco và Sun Microsystems cũng giảm giá trị rất nhiều. Sun Microsystems đã từng được định giá 200 tỷ $ nhưng năm 2009 đã bị giảm tơi 98% giá trị, và bị Oracle mua lại với giá 7,4 tỷ USD. Các công ty dot-com khác vượt qua được thời kỳ này cũng bị ảnh hưởng rất nhiều, ví dụ Amazon hay Microsoft.

Nguyên nhân chính dẫn đến “bong bóng dotcom” đó là sự kỳ vọng và định giá quá mức của các nhà đầu tư vào tiềm năng lợi nhuận của các công ty nhờ vào động lực là sự phát triển của công nghệ thông tin. Có thể thấy rằng, việc Microsoft giới thiệu hệ điều hành Windows 95 có nhiều cải tiến vượt bậc so với phiên bản cũ, sự ra đời của trình duyệt internet của Netscape 1994, và ứng dụng search của Yahoo… tạo ra những thay đổi chưa từng chứng kiến trong lịch sử. Những tiến bộ vượt bậc này cho phép mọi người lần đầu tiên khai thác thác, trao đổi thông tin vượt ra ngoài rào cản biên giới, và việc mua bán qua mạng được hình thành, mở ra kỷ nguyên thương mại điện tử, điều mà nhiều người kỳ vọng sẽ thay thế ngành bán lẻ truyền thống… Niềm tin vào tương lại đã thôi thúc các nhà đầu tư đổ tiền vào các công ty công nghệ tin học một cách rất dễ dãi. Rất nhiều người đã đi theo đám đông, đầu tư mà bỏ qua những công cụ phân tích cần thiết cũng như sự tìm hiểu kỹ lưỡng về mỗi công ty.

Bây giờ là năm 2017, chúng ta nhìn về quá khứ cách đây khoảng 20 năm, những kỳ vọng về internet lúc đó đến nay hầu hết đã trở thành hiện thực. Điều này có nghĩa rằng, sự kỳ vọng của các công ty, và các nhà đầu tư vào động lực của công nghệ là đúng, và có căn cứ, tuy nhiên đó là xét trên phương diện vĩ mô của cả một ngành, còn đối với từng nhà đầu tư, từng phi vụ riêng lẻ ta có thể thấy được, không phải rằng công nghệ thông tin là lĩnh vực tiềm năng thì bất kỳ công ty nào có chữ “.com” cũng đáng để đổ tiền vào. Không chỉ giới đầu tư làm nên “bong bóng”, mà chính các công ty start-up lúc bấy giờ cũng đã những sai lầm rất lớn như:

  • Không tính toán cân đối doanh thu – chi phí: Rất nhiều công ty sau khi thu hút được vốn đã cầm tiền của nhà đầu tư và chi tiêu một cách vô tội vạ cho việc thuê mặt bằng, tuyển nhân viên cộm cán với mức lương ngất ngưởng, chi đậm cho quảng cáo truyền thông.
  • Không rõ mô hình kinh doanh và cách để tạo doanh thu: họ đều cho rằng doanh thu của họ đến từ quảng cáo, và thương mại trực tuyến một cách chung chung nhưng không thực sự có một mô hình và kế hoạch phát triển cụ thể để tạo lợi nhuận như đã hứa hẹn.
  • Chỉ chiếm lĩnh thị trường bằng mọi giá, không quan tâm đến lợi nhuận: nhiều công ty ra sức chiếm lĩnh thị trường bằng cách hạ giá sản phẩm dịch vụ, thậm chí thấp hơn giá vốn, đưa ra những tiện ích không tưởng cho khách hàng nhằm bóp chết đối thủ cạnh tranh…

Có hay không hiện tượng “bong bóng dotcom” hiện nay?

Đây là câu hỏi đang gây ra rất nhiều tranh cãi trong giới doanh nghiệp và đầu tư tài chính thế giới. Những nhà đầu tư phân tích 4 lĩnh vực được kỳ vọng nhất: mạng xã hội, công nghệ sinh học, thanh toán/bán lẻ trực tuyến và công nghệ phần cứng như: ô-tô điện, xe tự hành, công nghệ 3D… thấy rằng hiện nay các lĩnh vực này đều có những công ty ăn nên làm ra và tạo ra những giá trị thực sự cho xã hội chứ không phải chỉ là lời hứa hẹn. Đồng thời, sự có sẵn của internet đã khiến việc startup một công ty không tốn quá nhiều chi phí và thời gian như cách đây 20 năm, điều đó cũng giúp hạn chế bớt rủi ro. Ngoài ra nhiều nhà phân tích cho rằng, tốc độ huy động vốn và khả năng lên sàn của các công ty Startup có tăng trong năm 2014, 2015 tuy nhiên chưa thấm vào đâu so với giai đoạn phát triển  một cách “điên khùng” 1995-2000. Ví dụ, các quỹ hiện nay chỉ huy động vốn khoảng 30% mức năm 2000.  Nói như vậy không có nghĩa là thị trường hoàn toàn không tồn tại những mối lo ngại về “bong bóng”, một số công ty được định giá và giao dịch với mức giá cao không thể tin nổi, Facebook đã trả 19 tỷ USD cho WhatsApp tương được 350 triệu USD cho mỗi nhân viên. Số công ty được định giá cao gấp 20 lần lợi nhuận mỗi cổ phiếu  (EPS) đang ở mức cao nhất từ sau năm 2000.

Trong lĩnh vực tiền kỹ thuật số cũng vậy, sau khi Bitcoin ra đời vào năm 2009, tạo ra kỷ nguyên mới về phương tiện thanh toán, hàng loạt các đồng coin khác cũng ra đời. Tuy nhiên, trong số hơn 700 đồng coin đang giao dịch trên sàn có rất ít đồng có tiến bộ, ứng dụng thực sự trọng đời sống. Chỉ có một số đồng đáng chú ý như Bitcoin, Ethereum, Ripple, Onecoin. Tuy nhiên, các một số nhà đầu tư vẫn hào hứng đầu tư vào thì trường này một cách thiếu chọn lọc và nghiên cứu kỹ lưỡng về tính năng, giá trị, chiến lược phát triển cũng như hệ sinh thái xoay quanh mỗi đồng. Làm một số đồng tăng phi mã hàng trăm lần trong vài tháng.  Họ đơn thuần chỉ đi theo đám đông với niềm tin về tương lai của công nghệ Blockchain. Công nghệ Blockchain cũng giống công nghệ internet thời kỳ sơ khai, nó là tiến bộ vượt bậc và chắc chắn sẽ làm thay đổi thế giới theo cách mà internet đã làm. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là tất cả các đồng tiền hay tất cả các công ty mang danh phát triển Blockchain cũng có thể tạo ra doanh thu và lợi nhuận như kỳ vọng. Giống như thời kỳ trước đây, những nhà đầu tư thông thái đầu tư vào Microsoft hay Amazon ngoài việc họ nhận định Internet và thương mai điện tử sẽ là xu thế tương lại thì họ còn phải nhận ra điểm khác biệt của 2 công ty này là có mô hình doanh thu rõ ràng, kế hoạch cụ thể và các khoản chi chủ yếu vào cơ sở hạ tầng phụ vụ tăng trưởng bền vững hơn là việc ném tiền qua cửa sổ với những bữa tiệc xa hoa và những kế hoạch kinh doanh không tưởng như những công ty cùng thời.

Vì thế có thể kết luận là, đầu tư vào công nghệ nói chung và tiền kỹ thuật số nói riêng là đúng xu hướng, tuy nhiên, đúng xu hướng thôi chưa đủ, các nhà đầu tư còn cần phải có những nghiên cứu và phân tích một cách nghiêm túc, cụ thể đối với từng doanh nghiệp, từng đồng tiền, để biết được đâu mới thực sự là khoản đầu tư có thể đem về lợi nhuận như kỳ vọng, và đừng bao giờ biến số vốn của mình trở thành một dòng tiền dễ dãi.

Nguyễn Tiến Dũng (Founder BCA Viet Nam)
BÌNH LUẬN
Tin cùng chuyên mục